چاپ بارکد روی لیبل یکی از پرتکرارترین کارها در فروشگاهها، انبارها و واحدهای تولیدی است. اما بارکدی که روی صفحه نمایش درست دیده میشود، لزوماً بعد از چاپ با بارکدخوان خوانده نمیشود. انتخاب نوع بارکد، نرمافزار طراحی، اندازه لیبل و تنظیمات چاپ همه در نتیجه نهایی اثر دارند. در این راهنما مسیر کامل از انتخاب بارکد تا تست خوانایی را مرور میکنیم.
انواع رایج بارکد و کاربرد هرکدام
EAN-13
بارکد 13 رقمی که روی بیشتر کالاهای مصرفی در فروشگاهها میبینید. فقط عدد را میپذیرد و رقم آخر آن رقم کنترلی است که از روی 12 رقم قبلی محاسبه میشود. نرمافزارهای طراحی لیبل معمولاً این رقم را خودکار محاسبه میکنند. اگر کالای شما قرار است در فروشگاههای دیگر هم فروخته شود، شماره باید از مرجع رسمی شمارهگذاری کالا دریافت شود.
Code128
بارکد خطی پرکاربرد که حروف انگلیسی، اعداد و برخی نمادها را پشتیبانی میکند. برای کد کالای داخلی، شماره سریال، کد انبار و برچسبهای لجستیکی گزینه بسیار مناسبی است و در عرض کمتر، داده بیشتری نسبت به برخی بارکدهای قدیمیتر جا میدهد.
QR Code
بارکد دوبعدی که میتواند لینک، متن طولانی یا اطلاعات ترکیبی را ذخیره کند. برای خواندن آن به بارکدخوان دوبعدی (2D) یا دوربین موبایل نیاز است؛ بارکدخوانهای لیزری خطی QR را نمیخوانند.
| نوع بارکد | داده قابل ذخیره | کاربرد رایج | نوع بارکدخوان |
|---|---|---|---|
| EAN-13 | 13 رقم عددی | کالای خردهفروشی | خطی یا دوبعدی |
| Code128 | حروف، اعداد و نمادها | انبار، سریال، لجستیک | خطی یا دوبعدی |
| QR Code | متن، لینک، داده زیاد | اطلاعات محصول، اصالتسنجی | فقط دوبعدی |
نرمافزارهای طراحی و چاپ لیبل
نرمافزارهای حسابداری و فروش
بسیاری از نرمافزارهای حسابداری و فروشگاهی ایرانی، از جمله هلو، امکان چاپ برچسب بارکد کالا را دارند. مزیت این روش این است که کد کالا، نام و قیمت مستقیماً از اطلاعات نرمافزار خوانده میشود و نیازی به ورود دوباره نیست. محل این امکان و نحوه طراحی قالب برچسب در نسخههای مختلف متفاوت است؛ برای جزئیات به راهنمای نرمافزار یا پشتیبانی آن مراجعه کنید.
نکته مهم در این حالت، تعریف درست اندازه کاغذ در درایور لیبل پرینتر است. اگر اندازه لیبل در درایور با قالب نرمافزار یکی نباشد، چاپ روی دو لیبل پخش میشود یا لیبل خالی بیرون میآید.
BarTender
BarTender محصول شرکت Seagull Scientific یکی از شناختهشدهترین نرمافزارهای طراحی لیبل است که با برندهای مختلف لیبل پرینتر کار میکند. امکاناتی مثل اتصال به فایل اکسل یا پایگاه داده، شمارهگذاری سریالی و چاپ دستهای دارد. نسخههای مختلفی از آن با امکانات متفاوت عرضه میشود و برخی سازندگان پرینتر، نسخه محدودی از آن را همراه دستگاه ارائه میکنند.
نرمافزارهای اختصاصی برندها
- ZebraDesigner: نرمافزار طراحی لیبل Zebra که نسخه پایه آن از سایت سازنده قابل دریافت است.
- GoLabel: نرمافزار طراحی لیبل Godex.
- سایر برندها نیز معمولاً نرمافزار یا نسخهای از یک نرمافزار طراحی را در صفحه پشتیبانی خود معرفی میکنند.
انتخاب اندازه لیبل
اندازه لیبل باید هم برای محتوای مورد نظر و هم برای محل نصب مناسب باشد.
- لیبلهای کوچک (مثلاً حدود 30 در 20 میلیمتر) برای جواهرات، لوازم آرایشی و قطعات کوچک کاربرد دارند، اما جای کمی برای بارکد بلند دارند.
- لیبلهای متوسط (مثلاً 40 در 25 یا 50 در 30 میلیمتر) برای بیشتر کالاهای فروشگاهی مناسباند و جای بارکد، نام کالا و قیمت را دارند.
- لیبلهای بزرگ (مثلاً 100 در 150 میلیمتر) برای بستههای ارسالی و برچسب پالت استفاده میشوند.
اگر داده زیاد است و لیبل کوچک، بهجای کوچک کردن بیش از حد بارکد خطی، استفاده از کد کوتاهتر یا بارکد دوبعدی را در نظر بگیرید.
فضای خالی دو طرف بارکد (Quiet Zone)
Quiet Zone فضای خالی در دو طرف بارکد خطی است که بارکدخوان برای تشخیص شروع و پایان بارکد به آن نیاز دارد. یکی از رایجترین اشتباهات، چسباندن بارکد به لبه لیبل یا قرار دادن متن و کادر خیلی نزدیک به آن است.
- برای Code128 حداقل فضای خالی در هر طرف معمولاً 10 برابر عرض باریکترین خط در نظر گرفته میشود.
- برای EAN-13 فضای خالی سمت چپ بیشتر از سمت راست است و نرمافزارهای طراحی معمولاً آن را رعایت میکنند، به شرطی که اندازه بارکد را دستی بیش از حد کوچک نکنید.
- برای QR Code یک حاشیه خالی دورتادور به عرض حداقل چهار مربع کوچک توصیه میشود.
کیفیت چاپ و نکات فنی
رزولوشن و عرض خطوط
لیبل پرینترهای 203 dpi هر نقطه را حدود 0.125 میلیمتر چاپ میکنند. بهتر است عرض باریکترین خط بارکد مضرب کاملی از اندازه نقطه باشد، مثلاً 2 یا 3 نقطه. بسیاری از نرمافزارهای طراحی لیبل این کار را خودکار انجام میدهند، اما وقتی بارکد را با کشیدن دستی بزرگ و کوچک میکنید، ممکن است خطوط نامتناسب شوند. برای بارکدهای خیلی ریز، پرینتر 300 dpi نتیجه بهتری میدهد.
جهت بارکد روی لیبل
در پرینترهای حرارتی بهتر است خطوط بارکد در امتداد جهت حرکت کاغذ قرار بگیرند. در این حالت اگر یک نقطه از هد آسیب ببیند، فقط بخشی از یکی از خطوط نازکتر میشود؛ در حالی که در جهت عمود، یک نقطه معیوب میتواند یک خط سفید از میان همه خطوط بارکد بکشد.
تیرگی و سرعت
چاپ کمرنگ باعث خوانده نشدن بارکد میشود و چاپ بیش از حد تیره خطوط را پهن میکند و فاصلهها را میبندد. تیرگی را طوری تنظیم کنید که خطوط کاملاً سیاه و لبهها تیز باشند. کاهش سرعت چاپ هم معمولاً به وضوح بارکدهای ریز کمک میکند.
نوع لیبل
- لیبل حرارتی مستقیم برای برچسبهای کوتاهمدت مثل برچسب قیمت یا ارسال مناسب است و در برابر گرما و نور کمرنگ میشود.
- لیبل کاغذی یا PVC با ریبون برای برچسبهای ماندگار، کالاهای انبار و محیطهای سخت بهتر است.
تست خوانایی بارکد
پیش از چاپ تعداد زیاد، همیشه چند نمونه تست کنید:
- بارکد را با همان بارکدخوانی که در صندوق یا انبار استفاده میشود اسکن کنید.
- عدد خواندهشده را با داده اصلی مقایسه کنید؛ مخصوصاً در EAN-13 رقم کنترلی را بررسی کنید.
- بارکد را از فاصله و زاویههای مختلف اسکن کنید.
- اگر بارکد روی سطح منحنی مانند بطری نصب میشود، آن را در همان وضعیت تست کنید.
- اگر بارکدخوان نوع خاصی از بارکد را نمیخواند، فعال بودن آن نوع (Symbology) را در تنظیمات بارکدخوان بررسی کنید.
جمعبندی
چاپ بارکد خوانا نتیجه انتخاب درست نوع بارکد، رعایت فضای خالی، تنظیم صحیح تیرگی و استفاده از دستگاه سالم است. اگر با وجود رعایت این نکات، چاپ خطدار یا کمرنگ است، احتمالاً هد یا قطعات دیگر دستگاه نیاز به بررسی دارند. کارشناسان فن نگر آماده تعمیر لیبل پرینتر و تعمیر بارکدخوان شما هستند؛ برای هماهنگی از صفحه تماس با ما استفاده کنید.
پرسشهای رایج
برای کالاهای داخل انبار کدام بارکد مناسبتر است؟
برای کدهای داخلی انبار معمولاً Code128 انتخاب خوبی است، چون حروف و اعداد را میپذیرد و در فضای کم قابل چاپ است. EAN-13 بیشتر برای کالاهایی است که در فروشگاههای خردهفروشی عرضه میشوند.
آیا میتوان برای کالا خودمان یک عدد 13 رقمی دلخواه بهعنوان EAN-13 انتخاب کرد؟
برای استفاده داخلی در فروشگاه خودتان امکانپذیر است، اما برای عرضه کالا در فروشگاههای دیگر، شماره باید از طریق مرجع رسمی شمارهگذاری کالا (عضویت در GS1) دریافت شود تا با کد کالای دیگری تداخل نداشته باشد.
چرا بارکد چاپشده با بارکدخوان خوانده نمیشود؟
دلایل رایج شامل کوچک بودن بیش از حد بارکد، نبود فضای خالی کافی در دو طرف، چاپ کمرنگ یا پخششده و خطوط سفید ناشی از هد است. همچنین ممکن است نوع بارکد در تنظیمات بارکدخوان غیرفعال باشد.